Nafarroako meteorologia eta klimatologia
Köppenen sailkapen klimatikoa - Meteo Navarra

Köppenen sailkapen klimatikoa


Wladimir Köppen klimatologo alemanak 1884. urtean sortutako sailkapena da hau. Ondoren Rudolf Geiger-ekin batera, sailkapenaren berrikuspena egin zuten. Klima mota desberdinak hizki sorta batekin deskribatzen ditu, normalean hiru hizki izaten dira, tenperatura eta prezipitazioen arabera. Köppenen sailkapen klimatologikoa oso erabilia da, orokorra eta erraza baita.

Köppenen sailkapenaren araberako klima mota desberdinen deskribapen orokorra


Köppenen sailkapena jatorrizko landarediaren eta klimaren arteko harremanean oinarritzen da, klima desberdinen arteko mugak zehazteko jatorrizko landarediaren banaketa kontutan hartzen delarik. Klima desberdinak bereizteko urteko eta hilabeteko batez-besteko tenperatura eta prezipitazioak kontutan hartzen ditu, baita prezipitazioen urtarokotasuna ere.

Köppenen sailkapenak, munduko klimak bost multzo orokorretan banatzen ditu. Multzo bakoitza lehen hizki maiuskula batez izendatzen delarik. Aldiberean, multzo bakoitza azpimultzotan zatitzen du, eta azpimultzo bakoitza klima mota desberdinetan. Beraz, klima mota bakoitza 2 edo 3 hizkirekin definituta gelditzen da.

Hurrengo tauletan, klima multzo, azpimultzo eta klima mota desberdinak zehazteko prozedura deskribatzen da. Klima multzo orokor bakoitzeko taula bat erakusten da, multzo handi horrek barne hartzen dituen klima mota desberdinak, jatorrizko landaredia, eta munduko ze zonaldetan garatzen den zehaztuz.

A MULTZOA: TROPIKALA


Hilabete guztietan, batez-besteko tenperatura 18ºC-tatik gorakoa da, eta urtean metatutako prezipitazioak ebapotranspirazioa gailentzen du (beraz, ez da B klima multzokoa). Oihan tropikaletan ematen den klima da.

Bigarren hizkiak prezipitazioen banaketari erreferentzia egiten dio:

f:Ekuatoriala. Hilabete guztietan prezipitazioa 60 mm-tik gorakoa da.
m:Montzonikoa. Hilabeteren batean 60 mm-tik beherako prezipitazioa eman daiteke eta hilabete lehorrenaren prezipitazioa [100-(Urteko prezipitazioa/25)] formularen emaitza baino handiago da.
w:Sabana. Hilabeteren batean 60 mm-tik beherako prezipitazioa eman daiteke eta hilabete lehorrenaren prezipitazioa [100-(Urteko prezipitazioa/25)] formularen emaitza baino txikiagoa da.

A Multzoaren barne hurrengo klima motak bereizten dira:

A MULTZOA: TROPIKALAHezea, hilabete guztietan batez-besteko tenperatura 18ºC-tatik gorakoa
Af: Ekuatoriala Beroa eta euritsua urte guztian zehar, urtarorik gabekoa. Oihan euritsuen klima mota da. Ekuadorrean ematen da, 0º eta 10º latitudeen artean kokatzen da, 25ºko latitudea arte, ekialdeko zenbait kostaldetan. Amazonas eta Kongo ibaien arroetako edo Asia hegoekialdeko zenbait zonaldetako klima da.
Am: Montzonikoa Beroa urte osoan zehar, urtaro lehor motz batek eurite bizietako beste urtaro heze bati aurre egiten dio. Oihan montzonikoen klima mota da. Afrikako mendebaldean eta batik bat Asiako hegoekialdean garatzen den klima mota: Thailandia eta Indonesian, adibidez.
Aw: Sabana Beroa urte osoan zehar, eta urtaro lehorrarekin. Sabanan ematen den klima mota da. Ekuadorretik aldentzean agertzen hasten den klima mota da, Af klima zonaldea igaro ondoren: Kuban, Brasileko zonalde askotan, Afrika tropikalean eta Indiako leku gehienetan ematen den klima mota da.


B MULTZOA: LEHORRA


Klima multzo honetan urteko batez-besteko tenperatura ebapotranspirazio potentziala baino baxuagoa da. Basamortu eta estepetako klima mota da.

Klima bat lehorra den jakiteko, prezipitazio atalase bat finkatzen dugu mm-tan: atalasea kalkulatzeko, urteko batez-besteko tenperatura 20 aldiz biderkatzen da. Ondoren hiru kasu eman daitezke: Lehenengo kasuan, prezipitazioaren %70 edo gehiago eguzkia altuen dagoen seihilabetekoan botatzen badu (apiriletik irailera ipar-hemisferioan, urritik martxora hego-hemisferioan) 280 gehituko zaio. Bigarren kasuan, seihilabeteko horretan prezipitazioaren %30 eta %70 artean botatzen badu, 140 gehituko zaio, eta hirugarren kasuan seihilabeteko horretan prezipitazioaren %30 baino gutxiago botatzen badu, 0 gehituko zaio.

Urteko prezipitazio guztia atalase hori baino altuagoa bada, ez da B Multzoko klima.

Bigarren hizkiak idortasun maila adierazten du:

s:Esteparra.Urteko prezipitazio guztia atalasea baino txikiagoa da, baina atalase horren erdia baino handiago. Klima honek zenbait zonaldetan mediterraneo lehor izena hartzen du, klima mediterraneo eta basamortuko klimaren arteko trantsizioko zonaldetan ematen baita.
w:Basamortukoa. Urteko prezipitazio guztia atalasearen erdia baino txikiagoa da.

Hirugarren hizki batek tenperaturen banaketari erreferentzia egiten dio:

h:Beroa.Urteko batez-besteko tenperatura 18ºC baino altuagoa da.
k:Hotza.Urteko batez-besteko tenperatura 18ºC baino baxuagoa da.

B Multzoaren barne hurrengo klima motak bereizten dira:



B MULTZOA: LEHORRATenperaturak ebapotranspirazio potentziala baino baxuagoak dira
Bsh: Estepar beroa Negu epelak eta uda bero edo oso beroak. Prezipitazioak urriak izaten dira. Estepako jatorrizko landaredi mota da. Tropiko eta azpitropikoetan ematen da, basamortu azpitropikalen mugetan: Iberiar Penintsulako hegoekialdeko ertzean, Maroko, Kalahari eta Kalifornia hegoaldeko kostaldean, Australiako barnealdeko zonaldeak.
Bsk: Estepar hotza Negu hotzak edo oso hotzak dira, eta uda epelak edo beroak izan daitezke. Prezipitazioak urriak izaten dira. Estepako jatorrizko landaredi mota da. Leku epeletan kokatzen ohi da, itsasotik urrun. Ipar Amerika barnealdeko, Ebro arro barnealdeko, Iran barnealdeko, eta Asia barnealdeko estepetako klima mota da.
Bwh: Basamortuar beroa Negu epelak dira, baina barnealdeko zonaldetan gauez tenperaturak 0ºC-tara hurbildu daitezke. Uda beroak edo oso beroak dira. Zenbait lekutan udan bero samina egiten du, munduko tenperatura maximoak eman direlarik. Prezipitazioak oso urriak dira. Basamortuko landaredia garatzen da edo landaredi eza. Bi hemisferioetako zerro azpitropikaletan ematen da: Estatu Batuetako hegomendebaldeko basamortuak, Sahara, Arabiar penintsulako basarmotua, Peruko kostaldea eta Txileko iparraldea, Namibeko basamortua eta Australiako basamortuak.
Bwk: Basamortuar hotza Negu oso hotzak dira eta uda beroak. Prezipitazioak oso urriak dira. Basamortuko landaredia da edo landaredi eza. Latitude epeletan topatzen da: Patagonia argentinarrean, estatubatuar mendebaldeko basamortuetan, edo Asiako barnealdean.


C MULTZOA: LATITUDE ERTAINETAKO KLIMA MOTAK


Ez da B Multzoko klima bat. Hilabete hotzenaren batez-besteko tenperatura -3ºC (0ºC zenbait sailkapenetan) eta 18ºC artean dago, eta hilabete beroenarenak 10ºC-ak gainditzen ditu. Klima multzo honen zonaldetan baso epelak garatzen dira.

Bigarren hizkiak prezipitazioen banaketa adierazten du:

s:Uda lehorra.Uda beroa da, prezipitazio minimo bat duelarik: hilabete lehorrenaren prezipitazioa hilabete hezeenaren prezipitazioaren herena baino txikiagoa da, eta hilabeteren batek 30 mm-ko prezipitazioa baino txikiagoa du.
w:Negu lehorra.Uda beroa da, prezipitazio minimo bat duelarik: hilabete lehorrenaren prezipitazioa hilabete hezeenaren prezipitazioaren herena baino txikiagoa da, eta hilabeteren batek 30 mm-ko prezipitazioa baino txikiagoa du.
f:Hezea. Ez da ez s ez w. Prezipitazio konstanteak urtean zehar, urtaro lehorrik gabe.

Hirugarren hizki batek udako tenperaturen portaera adierazten du:

a:Azpitropikala.Uda beroa da, hilabete beroenaren batez-besteko tenperatura 22ºC-tik gorakoa baita. Batez-besteko tenperatura 10ºC-tik gorakoa da, gutxienez urteko lau hilabetetan.
b:Epela.Uda freskoa da, hilabete beroenaren batez-besteko tenperatura 22ºC-tik beherakoa baita. Batez-besteko tenperatura 10ºC-tik gorakoa da, gutxienez urteko lau hilabetetan.
c:Hotza.Uda hotza da. Batez-besteko tenperatura 10ºC-tik gorakoa da, 4 hilabete baino gutxiagotan.

C Multzoaren barne hurrengo klima motak bereizten dira:

C MULTZOA: LATITUDE ERTAINETAKO KLIMA MOTAK Hezea, hilabete hotzenaren batez-besteko tenperatura -3ºC (edo 0ºC) eta 18ºC artean, eta hilabete beroenaren batez-besteko tenperatura 10ºC baino altuagoa
Cfb: Mendebaldar kostaldeko itsasaldekoa edo Ozeanikoa Negu hotz edo epelak, eta uda freskoak. Prezipitazioak ongi banatzen dira urte guztian zehar. Jatorrizko landaredia hosto-zabalen familiako basoak dira. Kontinenteen mendebaldar kostaldean garatzen da, 45º eta 55º latitudeen artean, normalean klima mediterraneoari jarraipena ematen dio. Europako kostalde atlantikoko klima da, Norvegiako hegoaldetik Portugaleko iparraldea arte doana, Estatu Batuetako ipar-mendebaldeko kostaldekoa, Txileko hegoaldekoa, Zeelanda Berrikoa.
Cfc: Itsasaldeko azpiartikoa edo Ozeaniko hotza Negu hotzak eta benetazko udarik gabekoa. Euriak urte osoan zehar. Zenbait zonaldetako haize bortitzek landaredia urritzen dute. Cfb klimari jarraipena ematen dio, Poloetara hurbiltzen garen heinean. Islandian, Norvegiako iparraldean edo Argentinako hegoaldean ematen den klima mota da.
Csa: Mediterraneoa Negu epelak eta uda bero eta lehorrak. Prezipitazioen gehiengoa neguan edo tarteko urtaroetan ematen dira. Jatorrizko landaredia baso mediterraneoa da. Kontinenteen mendebaldar kostaldean ematen da, 30º eta 40º latitudeen artean, Europaren kasuan 45º latitudea arte: arro mediterraneoa, Kalifornia barnealdeko zonaldeak, eta Australia hegoaldeko zonaldeak hartzen ditu.
Csb: Mediterraneoa, uda freskoekin Negu hotz edo epelak eta uda lehor eta freskoak. Prezipitazioen gehiengoa neguan edo tarteko urtaroetan ematen dira. Jatorrizko landaredia baso mediterraneoa da. Csa klima ematen den zonalde berdinetan agertzen da. Txile erdialdeko, Kalifornia erdialde kostaldeko, Hegoafrikako lurmutur zonaldeko, eta Iberiar Penintsula barnealdeko leku altuetako (900-1000 metrotatik gorakoa) klima da.
Cfa: Azpitropikal hezea Negu hotz edo epelak eta uda heze eta beroak. Euria ongi banatzen da urte osoan zehar. Iraunkorki berde mantentzen den basoetan, edo baso epeletan ematen da. Klima mota hauek kontinenteen barnealde eta ekialdeko kostaldean ematen dira, 20º eta 30º latitudeen artean (48º latitudea arte Europaren kasuan). Europan klima ozeanikoaren mugan agertzen da, itsasoraino dagoen distantziak uda beroak izaten uzten hasten denean. Txina hegoekialdeko, Japon hegoaldeko, Ipar Amerika hegoekialdeko, Argentina ipar kostaldeko, Australia ekialdeko eta Hegoafrika hegoekialdeko klima da.
Cwa: Azpitropikala negu lehorrekin Negu hotz edo epelak eta uda beroak. Urtaro lehorra neguan ematen da. Baso epelen klima mota da. Nagusiki Asia ekialdeko kostaldean ematen da: Txinako zonalde batzuetan, Japon ekialdeko kostaldean.
Cwb: Epela, negu lehorrekin Negu hotz edo epelak eta uda freskoak. Uda euritsuak dira eta negu lehorrak. Tropikoetako zonalde altuetan ematen da, baita Argentina barnealdean ere.


D MULTZOA: KLIMA KONTINENTALA (NEGU OSO HOTZAK)


Hilabete hotzenaren batez-besteko tenperatura -3ºC (edo 0ºC) baino baxuagoa da eta hilabete beroenarena 10 ºC-tik gorakoa da. Tenperatura-bitarte handiko klimak dira (tenperatura minimo eta maximoen arteko diferentzia handia da).

Klima mota hauetan tarteko urtaroak, udazken eta udaberria, oso motzak izateko joera dute. Prezipitazioak ebapotranspirazioa gailentzen du. Klima mota hauetan baso mikrotermikoak garatzen dira. Ez dira hego-hemisferioan ematen, bertan ez bait da azalera handiko kontinenterik topatzen, latitude altuetan. Bigarren eta hirugarren hizkiek C Multzoan duten esanahi berdina dute. Hirugarren hizkiaren kasuan beste mota bat gehitzen da, d: Hiru hilabetez edo gutxiagoz, batez-besteko tenperatura 10ºC-tik gora dago eta hilabete hotzenaren batez-besteko tenperatura -38ºC baino baxuagoa da.

D Multzoaren barne hurrengo klima motak bereizten dira:

D MULTZOA: KLIMA KONTINENTALAK EDO NEGU OSO HOTZETAKOAK Hezea, hilabete hotzenaren batez-besteko tenperatura -3ºC (edo 0ºC) baino baxuagoa da eta hilabete beroenarena 10ºC-tik gorakoa.
Dfa, Dwa, Dsa: Klima kontinentalak, uda beroekin Negu oso hotz eta elurtuak, uda beroak. Jatorrizko landaredia hosto erorkorko basoak dira. Kontinenteen barnealde eta ekialdeko kostaldean ematen dira. Dfa eta Dwa 30º eta 40º latitudeen artean kokatzen dira (Dwa Asia ekialdean hegoalderago zabaltzen da). Dsa barnealdean ematen da, latitude txikiagoetan, zonalde altuetan. Klima hauek Estatu Batuetako ipar-ekialdean, Txinako ipar-ekialdean, Koreako Penintsulan eta Japoneko iparraldean ematen dira.
Dfb, Dwb, Dsb: Klima kontinentalak, uda freskoekin Negu oso hotz eta elurtuak eta uda freskoak. Jatorrizko landaredia koniferek eta hostozabalek osatutako basoa da. Dfb eta Dwb aurreko taldearen iparraldean ematen da, 40º eta 50º latitudeen artean: Kanadako ekialdean eta Japoneko ipar ertza adibidez. Europa eta Errusiako erdialde eta ekialdean ematen da ere, itsasaldeko klima eta klima kontinental azpiartikoaren artean. Dsb Dsa ematen den zonalde antzekoetan agertzen da, baina kota altuagoetan edo latitude handiagoetan.
Dfc, Dwc: Kontinental azpiartiko edo boreala Negu oso hotz eta luzeak, elurteekin, eta uda hotz eta oso motzak. Taiga edo konifera baso hotzen klima mota da. 50º eta 60º ipar latitude artean ematen da, 70º latituderaino zenbait tokitan. Kanada barnealdeko, Alaska eta Siberia gehiengoko klima mota da, klima estepar hotz eta tundra arteko zerro batetan gauzatzen delarik.
Dfd, Dwd: Klima kontinental azpiartikoak, negua behe-mutur tenperaturekin Negu bereziki hotzak, muturreko tenperaturekin (ipar hemisferioko negu hotzenak), bederatzi hilabetez luzatu daitezkenak. Maiatzan udaran sartzeko eta irailan udaratik irteteko trantsizio azkar bat egiten da. Uda oso motza da, baina beroa urte guztiko tenperaturekin alderatuz. Klima mota hauek Siberiako ipar-ekialdean besterik ez dira ematen.


E MULTZOA: KLIMA POLARRA


Hilabete guztien batez-besteko tenperaturak 10ºC-tik beherakoak dira. Klima lehor eta iraunkorki hotza da.

E Multzoaren barne hurrengo klima motak bereizten dira:

E MULTZOA: KLIMA POLARRAK Hilabete guztien batez-besteko tenperaturak 10ºC-tik beherakoak
Et: Tundra Hilabete beroenaren batez-besteko tenperatura 0ºC eta 10ºC artean dago. Batez-besteko tenperatura 0ºC-tik gora igotzen denean goroldio eta belarren bat ernetzen da. Ipar Amerika eta Eurasiako ipar muturrean ematen da, eta ondoko irletan, eta Taigaren ipar mugatik gora hasten da.
Ef: Izotza Hilabete beroenaren batez-besteko tenperatura 0ºC-tik beherakoa da. Ez da inongo landaredirik garatzen. Izotz iraunkorren klima da. Antartika, Groenlandia barnealdeko eta Himalaiako klima mota da.


H MULTZOA: LURRALDE GARAIEN KLIMAK


Klima multzo hau ez zen Köppenen jatorrizko sailkapenean agertzen. Ondoren ezarri zen leku garaien klima motak barne hartzeko. Klima mota hauek ez ziren beste multzoei egokitzen, altuerak eragina baitu lekuan-lekuko klimetan. Mendilerro handietan ematen dira: Andeak, Rocky Mountains, Himalaia eta Tibet.


Nafarroan ematen diren klima moten deskribapena


Nafarroan klima ozeaniko eta klima mediterraneoaren arteko trantsizioa gutxinaka ematen da, bi zonalde klimatikoak bereizten dituzten mendiak altuera gutxikoak baitira. Horren ondorioz, trantsizioko klima ugari agertzen dira. Sakonago deskribatzeko, Cfb klimen kasuan zenbaki bat gehitu dugu bigarren hizkia ondoren, prezipitazioen banaketa deskribatzen duena. Zenbaki honek hilabete lehor kopurua adierazten du. Hilabete lehortzat 2t < p betetzen duena hartzen dugu, t batez-besteko tenperatura eta p hilabetean metatutako prezipitazioa delarik. Zenbakirik agertzen ez bada, ez dago hilabete lehorrik.
Klima mota bakoitzeko landaredi potentziala azaltzen da. Zenbait aldiz, Nafarroako hegoaldean batez ere, ez da landaredi hori garatzen, laborantza edo beste zuhaitz motekin birbasoketa egin delako.

Köppenen sailkapenaren arabera Nafarroan hurrengo klima motak aurkitzen ditugu:

C MULTZOA: LATITUDE ERTAINETAKO KLIMA MOTAK Hezea, hilabete hotzenaren batez-besteko tenperatura -3ºC (edo 0ºC) eta 18ºC artean, eta hilabete beroenaren batez-besteko tenperatura 10ºC baino altuagoa
Cfb: Mendebaldar kostaldeko itsasaldekoa edo Ozeanikoa Klima epela da, uda freskoekin, prezipitazio ugariak eta urte guztian zehar banatuak, baina Nafarroan prezipitazioen murrizketa nabari bat somatzen da udan. Ez dago hilabete lehorrik.
Jatorrizko landaredia baso epela da: zonalde beroenetatik hotzeetaraino, altitudea handitzen den heinean haritz kandudun (Quercus robur) eta haritz kandugabeak (Quercus petraea), pagoak (Fagus sylvatica) eta izeiak (Abies alba) topatzen ditugu hurrenez hurren.
Nafarroako iparraldean ematen da: Kantauriar isurialdea, Arakil ibaiaren haranean, Urbasa, Iruñeako arroaren iparraldean eta Pirinio aldean.
Cf2b: Mendebaldar kostaldeko itsasaldekoa edo Ozeanikoa Klima epela, uda fresko eta prezipitazio ugariekin, baina bi hilabete lehorrekin (2*t > p).

Ametz ilaundunez osatutako basoak garatzen dira (Quercus pubescens).
Iruñerria eta Erreniega, Alaitz eta Izko mendilerroetan ematen da, baita Agoitz-Ilunberriko arroen iparran eta Pirinio ibarretako behe zatian.
Csb: Mediterraneoa, uda freskoekin Klima epela, uda lehor eta freskoekin. Prezipitazio aldetik klima mediterraneoa da, baina tenperatura baxuagoekin. Kasu gehienetan Cfb eta Csa arteko trantsizio bezala agertzen da, eta bestetan Csa-ren zonalde berdinetan, baina altitudearen ondorioz tenperaturak baxu mantentzen direnean.

Jatorrizko landaredia baso azpimediterraneoa da: erkametz (Quercus faginea) eta karrakez (Quercus rotundifolia) osatutako basoa.
Cf2b-ren hegoaldeko zerro batetan ematen da: Kodesko mendilerroan, Lizarra inguruetan eta Uxueko mendilerroan. Erriberan ere ematen da, Barde Beltzaren goi zonaldetan.
Cfa: Azpitropikal hezea Klima epel hezea, uda beroekin. Nafarroan Cf2b-ren mugan topatzen da, itsasoraino dagoen distantziak uda beroak izatera laguntzen duenean.

Jatorrizko landaredia baso mediterraneoa da: erkametz (Quercus faginea) eta karraskez (Quercus rotundifolia) osatutako basoa.
Nafarroako Erdialdearen ekialdean ematen da, Irunberriko arroaren hegoaldean, Esaraino, baita Oibargo inguruetan ere.
Csa: Mediterraneoa Klima epela, uda lehor eta beroekin. Prezipitazioen murrizketa nabari bat somatzen da udan. Klima mediterraneoren adibide garbia da.

Jatorrizko landaredia baso mediterraneoa da: karrakez (Quercus rotundifolia) osatutako basoa..
Csb eta Cfa-ren hegoaldean agertzen da. Nafarroako Erdialdeako hegoaldean eta Erriberako iparraldean topatzen da: Viana, Gares eta Oibar iparraldeko muga bezala eta gutxi gorabehera Villafranca hegoaldeko mugan.


B MULTZOA: LEHORRATenperaturak ebapotranspirazio potentziala baino baxuago
Bsk: Estepar hotza edo mediterraneo lehorra Prezipitazio urriak urte osoan zehar. Udan ez da prezipitazioren murrizketa nabari bat somatzen, prezipitazio urriak dira urte osoan. Urteko batez-besteko tenperatura 18ºC baino baxuagoa da.

Jatorrizko landaredia sastrakak dira (abaritza Quercus coccifera, ezkaia Thymus vulgaris, erromeroa Rosmarinus officinalis) eta Alepo pinuz osatutako pinudiak (Pinus halepensis).
Klima hau Erriberako hegoaldean ematen da, Andosilla ingurutik hegoalderantz Ebroren ibarra jarraituz.


D MULTZOA: KLIMA KONTINENTALA EDO NEGU OSO HOTZETAKOA Hezea, hilabete hotzenaren batez-besteko tenperatura -3ºC (edo 0ºC) baino baxuagoa da eta hilabete beroenarena 10ºC-tik gorakoa.
Dfb: Klima kontinentala, uda freskoekin Basoko klima hotza, prezipitazio ugariekin, elur moduan neguan. Piriniotako kota altuenetan eman liteke, oso negu hotz eta elurtuak ematen diren lekuetan, hilabete hotzenaren batez-besteko tenperatura adierazten diren baloreetatik jeisten badira. Bestela Cfb bat izango litzateke.

Jatorrizko landaredia goi mendiko baso mota da, pinu beltzekin (Pinus uncinata) eta larredi alpinoak.
Klima mota hau Larran eman liteke eta Hiru Erregeen Mahaian.


:: gora ::


Kontaktua        Estekak        Lege abisua